Arnaldur      Grétarsson

Fólkið í landinu

Ákveðnar auglýsingar eru nú sérlega áberandi í íslensku sjónvarpi. Þetta eru langar auglýsingar sem birtast í nær hverjum auglýsingatíma.

Auglýsingarnar eru fagmannlega unnar, fallegar og áhrifaríkar. Hver auglýsing er einskonar stuttmynd sem reifar sjónarmið "venjulegs fólks" á landsbyggðinni um nýtt frumvarp til laga um stjórn fiskveiða.

Myndin sem dregin er upp, er af harðduglegu, heiðvirðu fólki. Þetta eru sveita-rómantískar auglýsingar. Þarna eru reynsluboltar sem vita tímana tvenna. Þarna er fólk sem vill bara fá að vera í friði og vinna sér og öðrum í haginn. Þarna eru duglegi frændinn utan af landi og ábyrgðarfulli afinn sem tala til okkar.

Á heimasíðu herferðarinnar er þetta fólk titlað "fólkið í landinu". Allt eru þetta reyndar meira og minna óttaslegnir karlmenn í eldri kantinum sem segja nákvæmlega sama óræða hlutinn með mismunandi orðum. Hvort það er raunsæ lýsing á "fólkinu í landinu" skal ósagt látið, en þetta er víst myndin sem dregin er upp.

Enginn þessa karla hefur í raun neitt sérstaklega merkilegt til málanna að leggja. Enginn af þeim sem rætt er við leggur sérstaklega út af frumvarpinu sjálfu. Engin efnisatriði frumvarpsins eru rædd sérstaklega. Ein rödd heyrist úr mörgum munnum. Hún er sú að augljóst sé að vofeiflegir hlutir séu í vændum. Það er þó ekkert útskýrt nánar -- Af því bara.

Einu orði tala þessir menn máli útgerðarmanna. Reyndar er passað skilmerkilega upp á það að fingraför LÍÚ sjáist hvergi á herferðinni, þannig að það er erfitt að slá aðkomu þeirra að málinu fastri. En það skiptir heldur í raun engu máli hvort LÍÚ hefur beina aðkomu að herferðinni eða ekki. Öll eigum við nú að hlusta með athygli á málflutning "fólksins í landinu" sem reynist allt tala máli LÍÚ.

Hitt fólkið

Skiljanlega hefur þessi herferð vakið athygli (enda varla annað hægt með svo mikilli birtingu). Margir eru á öndverðri skoðun á við þá sem birtist í herferðinni og er þá væntanlega ekki "fólkið í landinu".

Þeir sem hafa þannig tjáð sig um herferðina reifa gjarnan svipuð atriði. Sumum blöskrar þessi grímulausi/grímuklæddi áróður. Sumir spyrja sig líka að hverjum nákvæmlega áróðrinum sé beint. Öðrum þykir leitt að sjá "venjulegt fólk" (oft tengt verkalýðshreyfingunni) tala máli fjármagns- og kvótaeigenda.

Um leið og þessi viðbrögð kvikna -- sem gera má ráð fyrir að hafi í og með verið ætlunin að framkalla -- stendur bakslagið ekki á sér. Það er einsleitt: "Hlustaðu á "fólkið í landinu", það talar af reynslu, svona líður því." Fljótlega gera kunnugleg stef vart við sig. Landsbyggð og borg er att saman, eins og hagsmunir þeirra geti aldrei farið saman.

Fólk sem er fylgjandi herferðinni talar gjarnan eins og þeir einir megi tjá sig um þessi mál sem hafa atvinnu af sjávarútveginum, og að sjónarmið annarra séu lítils virði. Aðrir segja að höfuðborgarbúar hafi bjagaða sýn á málaflokkinn, þeir ættu að hafa sig hæga og hlusta á hina óskilgreindu landsbyggð. Hún haldi upp gljálífi höfuðborgarsvæðisins þegar allt komi til alls.

Ef umræðan kemst yfirleitt á þann stað að vissulega megi borgarbúar sem vinni á skrifstofu hafa skoðun á umbúnaði sjávarútvegsmála -- alveg eins og landsbyggðarfólk megi hafa skoðun á staðsetningu flugvallarins í Reykjavík -- þá er ekki ósjaldan bryddað upp á því að ríkisstjórnin og fjölmiðlarnir (sem séu allir vilhollir ríkisstjórninni) hafi bjagað svo myndina að engin rökleg umfjöllun sé líkleg til árangurs. Gjarnan er talað um Icesave, bandaríska repúblíkana, Evrópusambandið og önnur alls óskyld mál til að undirstrika þessa skoðun.

Krafan um málefnalega umfjöllun

Þegar allt er komið í þrot, skýtur hún svo loksins upp kollinum. Krafan um "málefnalegu umfjöllunina". Krafan um "málefnalegu umfjöllunina" er samt ekki alltaf krafa um umfjöllun. Hún er oftar boðun um þöggun. Hún er oftar krafan um að láta einsleitan, órökstuddan áróður óátalinn. Menn setja sig á háan hest og krefjast þess "að borin sé virðing fyrir skoðunum annarra" en í reynd stendur viljinn til þess að engar athugasemdir séu gerðar við gallaðan málflutning.

Þessi krafa kemur svo gjarnan frá fólki sem ber svo litla virðingu fyrir öðrum skoðunum en eigin að það þvingar skoðunum sínum á aðra, í krafti auðs síns. Svona er það alltaf þegar þessu fólki mislíkar eitthvað, eða fær ekki að stjórna ferðinni algerlega eftir eigin höfði. Þá er ekki boðið upp á samræðu. Þá er boðið upp á málflutning -- og þér er hollast að bera virðingu fyrir skoðuninni sem borin er á borð.

The 94 Elements er heimildarmynda-verkefni sem gengur út á að kortleggja öll frumefnin sem við þekkjum og hvernig þau snerta daglegt líf fólks.

Þetta er áhugavert verkefni sem verður forvitnilegt að fylgjast með. (Ég verð reyndar að viðurkenna að ég hef svakalega veikan blett fyrir öllu sem viðkemur lotukerfinu, þannig að kannski finnst öðrum þetta ekki jafn tilkomumikið og mér.)

Framtakið er samt virðingarvert, þar sem mörg þessara efna eru af skornum skammti og er sífellt erfiðara að vinna, eftir því sem tíminn líður. Um að gera að festa þetta á filmu sem fyrst.

Ég var að uppgötva snilldar vef. Old Maps Online er online repository fyrir gömul kort. Maður velur sér landsvæði og vefurinn serverar upp lista af gömlum kortum kostum af viðkomandi svæði.

Internetið er svo friggin' awesome staður!

Ég var staddur á biðstofu í gær. Þar lenti í þó nokkurri bið. Til að drepa tímann gluggaði ég í nokkur tímarit sem lágu frammi. Flest þeirra voru mjög gömul og lítt spennandi eftir því. -- Dægurmál eru svo gjarnan bara spennandi akkúrat meðan þau gerast.

Að endingu hnaut ég þó um mikinn feng. Það var Séð og heyrt blað frá því í janúar 2008.

Blaðið kemur út á hátindi ósómans, og efnistökin eru mjög lýsandi fyrir tímann. Yfirskriftirnar eru stórfenglegar: "Óspjallaðar meyjar nudduðu nautið!" og "Gisting, gel og galadinner!"

Hápunkturinn er þó umfjöllun blaðsins um komandi forsetakosningar. Glöggir lesendur átta sig á því að engar forsetakosningar voru haldnar árið 2008, en Séð og heyrt-völvan virðist hafa veðjað á að svo yrði. Í stað þess að sætta sig við orðinn hlut, kýs blaðið að fylgja dómi völvunnar og er með mikla umfjöllun um álitlegustu forsetaframbjóðendurna, að mati blaðsins.

Það er mjög merkilegt að sjá þennan lista. (Hægt er að sjá stærri útgáfu, með læsilegum texta, með því að smella á myndirnar.)

Ég rakst á þetta myndskreytta fréttaskot á timarit.is. Það vakti athygli mína hvað umfjöllunin um þessa aftöku er látlaus og sjálfsögð. Það eru 67 ár síðan þetta var birt.

Þetta fær mann kannski til að velta fyrir sér hvort hugtakið "landráðamaður" hafi mögulega verið gengisfellt lítið eitt í dægurþrasinu hérna undanfarið.